شرایط زیست‌محیطی و معماری بومی شهرستان آمل «نمونه مورد مطالعه: شبکه ارتباطی دوره ساسانی و اوایل اسلام دره - رودخانه هراز»

نویسندگان

1 استادیار گروه باستانشناسی دانشگاه شهرکرد

2 دانشیار گروه باستان‌شناسی دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

اکولوژی منطقه طبرستان مانع از ایجاد یک شبکه ارتباطی منظم بوده است و محور هراز یکی از قدیمی‌ترین آنهاست که در ادوار مختلف، ارتباط دهنده‌ی شمال ایران با فلات مرکزی بوده است. این پژوهش تلاش دارد به داده‌های باستان‌شناختی این شبکه ارتباطی در دوران ساسانی و اوایل اسلام بپردازد. روش تحقیق توصیفی و تحلیلی و بررسی باستان‌شناختی پیمایشی در منطقه مورد مطالعه است. سوال پژوهش این است که ارتباط شبکه ارتباطی دره رودخانه - هراز در دوران ساسانی و اوایل اسلام با مولفه‌های معماری پایدار و آثار باستان‌شناختی منطقه چگونه قابل تبیین است؟ فرضیه تحقیق مبتنی بر آن است که شرایط زیست محیطی (کوه‌های صعب‌العبور، دره و رودخانه) و ایده‌پردازی معماران و طراحان از مولفه‌های اصلی پایدار در ایجاد شبکه‌های ارتباطی و پراکنش و گونه‌شناسی آثار معماری و باستان‌شناختی دره – رودخانه هراز بوده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که نگارندگان در طی بررسی میدانی بقایای معماری این شبکه را در روستاهای لاسم، ایرا، نوا، هاره، وانا، بایجان، علی آباد و پشت تونل شماره 6 جاده هراز شناسایی کردند که به طور عمده در قسمت کوهستانی قرار گرفته‌اند و نشانی از این جاده ار در نواحی جلگه‌ای و جنگلی شناسایی نشد، علت آن در نقش بستر جغرافیایی منطقه مورد بررسی نهفته است چرا که نواحی کوهستانی آمل برای معماران ساسانی سختی ها خلق کرده که باعث هنرنمایی آنها شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Environmental Conditions and Vernacular Architecture of Amol «The Communicative Path in Sassanid Era and Early Islam: the Valley of Haraz River»

نویسندگان [English]

  • Majid Sarikhani 1
  • Seyyed Mahdi Mousavi Kouhpar 2
1 The Assistant Professor of the Department of Archeology, The University of Shahrekord
2 The Associate Professor of the Department of Archeology, Tarbiat Modares University
چکیده [English]

The ecology of Tabaristan region had been an impediment to provide a regularly communicative path and Haraz path is one of the oldest ones that had communicated the north of Iran to the central plateau in different periods. This study attempts to deal with archaeological data of this communicative path in Sasanian period and at the beginning of Islam. A descriptive-analytical method and scaling archeological investigation in region has been used in the study. The research question is that how the relationship of communicative path of the Valley of Haraz River in Sasanian period and at the beginning of Islam can be explained with sustainable architectural components and archeological works of region? The research hypothesis is that the environmental conditions (impassable mountains, valleys and rivers) and ideas of architects and designers had been considered as the main sustainable components in providing communicative paths, distribution and typology of architectural and archeological works of the Valley of Haraz River.
The results show that writers identified the architectural remains of this path in theses villages: Lasem, Ira, Nava, Hareh, Wana, Bayjan, Aliabad, and behind the tunnel No.6 during field investigation; mainly, these villages have been located in mountainous areas and this road was not identified in plains and forested areas. The reason is hidden in the role of the geographical area of the investigated region because highlands of Amol have created hardships for Sasanian architects that led to show their skill.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Tabaristan
  • Amol
  • Vernacular architecture
  • The Valley - Haraz River
  • Communicative path
  • Environment